Help de boerenzwaluw

Ben je landbouwer? Dan kan je heel wat doen om deze sierlijke en nuttige zwaluwsoort een steuntje in de rug te geven! In Vlaanderen broedt 96 procent van de boerenzwaluwen immers op een landbouwdrijf.

• Opendeur voor boerenzwaluwen
• Aanbrengen van zwaluwlatten
• Aanbrengen van kunstnesten
• Mestplank
• Voedsel
• Modderplaats

Opendeur voor boerenzwaluwen

Een belangrijke maatregel is het toegankelijk houden van de ruimte waar de zwaluwen broeden. Enkele deuren of ramen in stallen, schuren of garages met boerenzwaluwen zouden altijd moeten kunnen openblijven zodat de zwaluwen minstens twee vluchtwegen hebben. Boerenzwaluwen komen liefst vliegend binnen. Dat betekent dat de opening groot genoeg moet zijn om ze in volle vlucht door te laten. Als u zo'n opening wilt maken dan moet die tenminste 30 cm breed en 10 tot 15 cm hoog zijn. De invliegopening moet bovendien vrij hoog aangebracht worden. Bij een lage opening lopen de boerenzwaluwen immers het risico door een kat gepakt te worden.

Aanbrengen van zwaluwlatten

Het nest van een boerenzwaluw wordt opgebouwd vanop een uitspringend muurtje, een balk, een richel, een lamp, een spijker of een andere steun.

Indien dergelijke steunen niet voorhanden zijn in de stal, kun je hier en daar op geschikte plaatsen (bij voorkeur donkere hoekjes) latjes aanbrengen van ca. 10 cm lang en ten minste 2 cm breed. Deze latjes kun je eenvoudig eigenhandig fabriceren.

Aanbrengen van kunstnesten

Kunstnesten voor boerenzwaluwen zijn nestkommetjes, gemaakt van houtbeton of een ander hard mengsel van pleistermateriaal en zaagsel. Ze zijn verkrijgbaar in de handel.

Natuurlijk kan je ze ook zelf maken. Hiertoe volg je de werkwijze voor de bouw van een huiszwaluwnest zonder het bovenste 1/3. Boerenzwaluwen verlangen immers open nesten. Plaats een kunstnest in een donker hoekje, beschut tegen tocht en vocht. Boerenzwaluwen laten zich echter niet dwingen en er is geen enkele garantie dat ze zo’n kunstnest ook betrekken. De bezettingsgraad is doorgaans laag en vaak wordt naast een kunstnest zelf een eigen nest gebouwd. Hebben boerenzwaluwen eenmaal een nestplaats uitgekozen, dan kunnen ze zeer volhardend zijn in hun pogingen een nest te bouwen.

Als je zwaluwlatten of kunstnesten aanbrengt dien je er absoluut voor te zorgen dat katten, ratten en muizen niet bij deze plaatsen kunnen.

Boerenzwaluwen houden niet van geverfde muren. Indien je een muur toch wil schilderen, verf dan rond de nestlocatie(s) heen. Het kalken van muren is echter wel geschikt. Dit geeft een uitstekende absorberende ondergrond om het nest tegen te bouwen.

Aangezien boerenzwaluwen frequent naar hun eigen nest van het vorige jaar terugkeren moeten die altijd gespaard blijven. Ook het gebruik van insecticiden op de muren of plafonds van de stal moet zo veel mogelijk worden vermeden.

Voedsel

Zwaluwen hebben massa’s vliegende insecten nodig om zich te voeden. Het aanbrengen van een laag stro in de stal en een goede ouderwetse mesthoop buiten kan hierop een gunstige invloed hebben. Het houden van vee op roosters is minder bevorderlijk voor de aanwezigheid van insecten, maar jammer genoeg wordt dit het meest toegepast. Buiten de stallen kan het voorzien van wilde hoekjes met een overvloedige vegetatie wilde planten en bloemen voor een extra bron aan insecten zorgen.

Omdat boerenzwaluwen hun voedsel zoeken in een straal van 500 meter rond het nest, hebben de vogels veel baat bij een milieuvriendelijke vorm van landbouw. Het gebruik van insecticiden zou zoveel mogelijk moeten beperkt worden. Boerenzwaluwen zijn eigenlijk de perfecte natuurlijke insectenverdelgers, zowel in de stal als op de akkers en weilanden.

Minder hinder door een mestplank

Indien de zwaluwen als nestlocatie een plek hebben uitgekozen waar hun uitwerpselen mogelijk hinderlijk zijn (boven een raam, deur of op een andere hinderlijke plaats) kun je een mestplankje onder het nest plaatsen. Dergelijk plankje voorkomt vervuiling van de muur en de grond.

Het plankje mag niet te groot zijn, en vooral niet te dicht onder het nest aangebracht worden. Zwaluwen willen in glijvlucht het nest kunnen bereiken en lopen niet graag het risico dat bijvoorbeeld een kat op de plank zit te wachten.

Je kunt ook zand strooien op de grond onder de nesten, of een brede plank op de grond leggen om de tegels te beschermen tegen de uitwerpselen. Met zand kan je de uitwerpselen bovendien gemakkelijk regelmatig wegvegen. Als de jongen uitgevlogen zijn kun je beter het plankje schoonmaken vooraleer de ouders een tweede nest beginnen. Op die manier vermijd je dat het plankje overvol wordt en er alsnog uitwerpselen afvallen.

Hoe maak je zelf een mestplank?

Om het mestplankje te maken nemen we best betonplex of een ander weerbestendig materiaal. Wanneer we een mestplankje voorzien voor één nestje is een plankje van 25 cm bij 35 cm voldoende. Wanneer twee nesten dicht bij elkaar zitten, wat frequent voorkomt, plaatst men best een mestplankje van 25 cm bij 80 cm. Het plankje moet minstens 50 cm onder het nest geplaatst worden zodat de zwaluw voldoende plaats heeft om uit te vliegen. Voor de afstand van het mestplankje ten opzichte van de muur raden wij aan een opening van 3 à 4 cm te laten. Anders bestaat de kans dat de zwaluw ook een nest bouwt onder het mestplankje.

Modderplaats

Tegenwoordig zijn veel erven en wegboorden verhard of geëgaliseerd. Ook de meeste aarden veldwegen zijn verhard of verdwenen. Hierdoor zijn er nog weinig modderplaatsen te vinden waar zwaluwen modder kunnen halen voor de bouw van hun nest. Ook bij droog weer in de nestperiode kan het moeilijk zijn om binnen een redelijke afstand van de kolonie modder te vinden.

Je kunt huis- en boerenzwaluwen helpen in hun zoektocht naar nestmateriaal door in de buurt van een kolonie op een verloren hoekje een ondiepe plas met modder te maken.

Vaak is er een natuurlijke plaats die door regelmatig besproeien een modderpoel kan opleveren. Als dergelijke plaats niet beschikbaar is kan je een paar emmers leem of zandleem op een stuk landbouwplastic gooien en dat nat houden van half april tot eind juni. Leg er indien mogelijk nog wat stro, hooi of pluimpjes bij. Leg het plastic op een open plek, met ruime aanvliegmogelijkheden en zonder dichte vegetatie in de buurt, zodat katten de zwaluwen niet kunnen verrassen.

Vaak levert het voorzien van modder een snelle groei van het aantal nesten in de kolonie op. Bovendien kan je op die manier goede modder voorzien die geschikt is voor duurzame nesten. In nood gebruiken de vogels immers vaak te papperig of te zandig materiaal dat snel verbrokkelt wanneer het uitdroogt.