Een huis voor de huiszwaluw

Gedurende de periode dat de huiszwaluw in onze contreien verblijft spelen de volgende factoren een belangrijke rol bij de bescherming:

• Gunstige weersomstandigheden

• Voldoende voedsel (insecten)

• Een geschikte nestplaats en voldoende modder om nesten te bouwen en te herstellen

Het weer en het insectenaantal heb jij natuurlijk niet rechtstreeks in de hand, maar aan een geschikte nestplaats kan je door enkele eenvoudige ingrepen aan de woning misschien wél je steentje bijdragen.

Ben je al de gelukkige eigenaar van een huis met een kolonie huiszwaluwen? Om deze te behouden is het alvast noodzakelijk dat je je bij eventuele renovaties houdt aan een aantal spelregels. Zeer voorzienend is om reeds bij het ontwerp van je woning rekening te houden met de zwaluwen. Als een verbouwing of nieuwbouw niet aan de orde is kun je steeds kunstnesten, steunlatjes of modderplaatsen voorzien. Hinder vanwege zwaluwmest kan eenvoudig vermeden worden door het plaatsen van een mestplank.

Aandachtspunten bij renovaties

Ben je de gelukkige eigenaar van een huiszwaluwkolonie, maar zijn je dakoversteken dringend aan onderhoud of vervanging toe? Volgende tips kunnen er voor zorgen dat de zwaluwen na de broodnodige werken terugkeren.

Voer renovatiewerken uit na het broedseizoen. Dus geen werken van half april tot eind september. Eigenlijk ben je hiertoe verplicht, want een bewoond huiszwaluwnest verstoren is wettelijk verboden.

Gebruik milieuvriendelijke verven, dus vermijd lakverf. Gebruik bij het vervangen van de oversteek bij voorkeur ruw materiaal (geen pvc maar wel hout of beton) waar de huiszwaluwen makkelijk hun nesten kunnen aan vast hechten.

Huiszwaluwen zullen bij hun terugkeer verbaasd opkijken als hun oude nest verdwenen is. Dit kan voor hen voldoende zijn om andere oorden op te zoeken. Om hen aan te moedigen om ook na de werken terug hun intrek te nemen onder jouw oversteek kan je hier een paar kunstnesten ophangen. Bij grote kolonies kan je minstens één broedseizoen vóór de renovatie kunstnesten voorzien in de kolonie en aan geschikte gevels in de onmiddellijke buurt van de kolonie. Op die manier doorbreek je de ‘nieuwvrees’ voor kunstnesten en kan een stukje van de kolonie onaangeroerd blijven bij de renovatie.

Een huis voor mensen én huiszwaluwen

Bij nieuwbouw of verbouwing kan je ontwerpen kiezen en materialen gebruiken die in de smaak vallen bij huiszwaluwen. Hieronder enkele praktische tips:

• Zorg voor een dakrand op minstens 5 m hoogte, met een flinke dakoversteek van 30 tot 50 cm die een hoek van 70 tot 90° maakt met de muur.
• Gebruik ruwe materialen die niet vochtafstotend zijn, zodat de vochtige modderpakketjes waarmee het nest gemaakt wordt goed blijven kleven. Ruwe baksteen of ruwe beton zijn zeer geschikt. Een dakoversteek kan in ruw of behandeld hout. Tegen een dakoversteek in gladde pvc kan je nog een extra, dunne plank onbehandeld hout monteren.
• Zorg voor een contrast tussen een wat donkerdere muur en een bleke onderkant van de dakoversteek.
• Als voetsteuntje kan je de tweede of derde steen onder de dakrand 1-3 cm laten uitspringen. Doe dit echter niet continu over de hele breedte van de gevel, want dan ontstaat een richel waarlangs bijvoorbeeld ratten de hele kolonie kunnen bereiken. Onderbreek de uitsprong dus regelmatig. Ook steunberen, kantelen en andere steunen waartegen kan genesteld worden in een hoek zijn behoorlijk in trek.

Denk eraan dat huiszwaluwen niet houden van bomen. Voorzie dus zeker geen hoge beplanting die de gevel gaat insluiten. Plaats ook geen klimplanten tegen de gevel. Huiszwaluwen weten dat ratten, katten en ander gevaar via die weg dicht bij het nest kunnen geraken.

Een kunstnest voor huiszwaluwen

Huiszwaluwen die in het voorjaar nog een volledig nieuw nest moeten metselen, verliezen hierbij veel energie en tijd. Hierdoor kunnen ze in het betreffende broedseizoen vaak maar één broedsel meer maken, waardoor er in het najaar bijvoorbeeld maar 4 in plaats van 12 jongen van hetzelfde paartje naar Afrika kunnen vertrekken. Kunstnesten kunnen de huiszwaluwen dit metselwerk besparen en hebben dan ook een gunstige invloed op het aantal jongen. Bovendien bieden kunstnesten de huiszwaluw de mogelijkheid om te broeden op plaatsen waar geen modder voorhanden is; of om te broeden in droge jaren, wanneer modder schaars wordt.

Er zijn verschillende types kunstnesten, zowel wat vorm als wat materiaal betreft. De slaagkans van elk van deze kunstnesten vergroot sterk indien in de omgeving nog zwaluwen broeden of dat recent deden.

Voor het ophangen van het nest zijn er twee mogelijkheden. Ofwel kleef je de kunstnesten met snel drogende chemische mortel rechtstreeks op de muur. Ofwel monteer je de nesten voor op plankjes die je dan met schroeven aan de muur bevestigt. Controleer op regelmatige tijdstippen de bevestiging van de nesten om ongelukken met neerstortende nesten te voorkomen.

Indien je gevel geschikt is voor het plaatsen van kunstnesten kan je gratis kunstnesten aanvragen bij het Regionaal Landschap. Samen met de brandweer van je gemeente worden ze dikwijls zelfs gratis geplaatst!

Een doe-het-zelf kunstnest voor huiszwaluw

Kunstnesten zijn kant-en klaar in de handel te koop, maar met een beetje handigheid kan je er zelf één maken.

Benodigdheden voor één kunstnest:

nestkom: 40 cl (2 kleine glaasjes) sneldrogende plaaster - eventueel een soeplepel Portland cement - 20 cl houtkrullen of korte stukjes gedroogde grassprietjes (maximaal 5 cm) - 20 tot 25 cl water - één soeplepel grijze of bruine geurloze acrylverf voor de kleur - onbehandeld plankje van 30 cm bij 20 cm.

Om het kunstnest te maken nemen we als negatiefvorm best een plastic bal van 18 cm doorsnede. Ook andere negatiefvormen (bvb. uit piepschuim, was, …) zijn mogelijk. Eén negatiefvorm kun je herbruiken voor alle kunstnesten die je wenst te maken.

Verdeel met een stift de bal in vier gelijke kwarten en snij ze voorzichtig open langs de lijnen.

Markeer en snij een ingang op het kunstnest (bal). De opening dient 6 cm breed en 2,7 cm diep te zijn. Plaats de uitgesneden bal op het plankje, bevestig het met tape en vul het op met papierproppen.

Meng alle ingrediënten voor de nestkom, en breng met een plamuurmes een laag van ongeveer 10 – 20 mm van het mengsel op de negatiefvorm aan.

Laat de pastamix bij kamertemperatuur drogen totdat het compleet droog en hard is, zowel binnen als buiten. Verwijder dan voorzichtig de negatiefvorm.

Voor een goede hechting aan het plankje is het aan te raden een beetje houtlijm te gebruiken aan de binnenkant van het kunstnestje. Bedek de buitenzijde van het kunstnestje eventueel met een beetje modder en laat het goed drogen alvorens je het tegen de gevel ophangt.

Zorg er steeds voor dat er geen scherpe uitsteeksels zijn bij de opening en binnen in het kunstnest.

Steunlatjes: een stevig fundament voor een mooi zwaluwennest

Heb je je ook al afgevraagd hoe zo'n huiszwaluwnest kan blijven hangen? Gewoon wat modder en speeksel moet het zware bouwsel tegen de oversteek vasthouden. Het is een klein wonder dat er niet meer nesten bezwijken onder het gewicht van een familie huiszwaluwen.

Het hoeft dan ook niet te verbazen dat huiszwaluwen graag steunpunten gebruiken om de stevigheid van hun nest te verzekeren. Als er ergens een TV kastje of electriciteitsdraden onder de overstreek hangen zullen ze er dankbaar gebruik van maken. Het verhoogt immers de kans dat hun nesten het hele broedseizoen doorkomen.

Als er nog geen steunpunt aan uw gevel is voorzien kan je huiszwaluwen helpen door zelf een steunlatje te voorzien. Hiervoor gebruik je best een dun houten, ongeschaafd latje met een lengte van 75 – 100 cm en een breedte van 1 – 2 cm. Doormidden gezaagde oude pannenlatjes zijn hiervoor zeer geschikt. Deze latjes kun je met enkele vijzen rechtstreeks aan de muur bevestigen.

Je begint best met één latje. Als de kolonie succesvol wordt, kun je naderhand latjes bij plaatsen.

Minder hinder door een mestplank

Indien de zwaluwen als nestlocatie een plek hebben uitgekozen waar hun uitwerpselen mogelijk hinderlijk zijn (boven een raam, deur of op een andere hinderlijke plaats) kun je een mestplankje onder het nest plaatsen. Dergelijk plankje voorkomt vervuiling van de muur en de grond.

Het plankje mag niet te groot zijn, en vooral niet te dicht onder het nest aangebracht worden. Zwaluwen willen in glijvlucht het nest kunnen bereiken en lopen niet graag het risico dat bijvoorbeeld een kat op de plank zit te wachten.

Je kunt ook zand strooien op de grond onder de nesten, of een brede plank op de grond leggen om de tegels te beschermen tegen de uitwerpselen. Met zand kan je de uitwerpselen bovendien gemakkelijk regelmatig wegvegen. Als de jongen uitgevlogen zijn kun je beter het plankje schoonmaken vooraleer de ouders een tweede nest beginnen. Op die manier vermijd je dat het plankje overvol wordt en er alsnog uitwerpselen afvallen.

Hoe maak je zelf een mestplank?

Om het mestplankje te maken nemen we best betonplex of een ander weerbestendig materiaal. Wanneer we een mestplankje voorzien voor één nestje is een plankje van 25 cm bij 35 cm voldoende. Wanneer twee nesten dicht bij elkaar zitten, wat frequent voorkomt, plaatst men best een mestplankje van 25 cm bij 80 cm. Het plankje moet minstens 50 cm onder het nest geplaatst worden zodat de zwaluw voldoende plaats heeft om uit te vliegen. Voor de afstand van het mestplankje ten opzichte van de muur raden wij aan een opening van 3 à 4 cm te laten. Anders bestaat de kans dat de zwaluw ook een nest bouwt onder het mestplankje.

Modderplaats

Tegenwoordig zijn veel erven en wegboorden verhard of geëgaliseerd. Ook de meeste aarden veldwegen zijn verhard of verdwenen. Hierdoor zijn er nog weinig modderplaatsen te vinden waar zwaluwen modder kunnen halen voor de bouw van hun nest. Ook bij droog weer in de nestperiode kan het moeilijk zijn om binnen een redelijke afstand van de kolonie modder te vinden.

Je kunt huis- en boerenzwaluwen helpen in hun zoektocht naar nestmateriaal door in de buurt van een kolonie op een verloren hoekje een ondiepe plas met modder te maken.

Vaak is er een natuurlijke plaats die door regelmatig besproeien een modderpoel kan opleveren. Als dergelijke plaats niet beschikbaar is kan je een paar emmers leem of zandleem op een stuk landbouwplastic gooien en dat nat houden van half april tot eind juni. Leg er indien mogelijk nog wat stro, hooi of pluimpjes bij. Leg het plastic op een open plek, met ruime aanvliegmogelijkheden en zonder dichte vegetatie in de buurt, zodat katten de zwaluwen niet kunnen verrassen.

Vaak levert het voorzien van modder een snelle groei van het aantal nesten in de kolonie op. Bovendien kan je op die manier goede modder voorzien die geschikt is voor duurzame nesten. In nood gebruiken de vogels immers vaak te papperig of te zandig materiaal dat snel verbrokkelt wanneer het uitdroogt.